Stikstofwoordenboek 2026

Goed bestuur = problemen oplossen? Het mestoverschot en de natuurschade door stikstof beheerst al meer dan 40 jaar de Nederlandse politiek. Via de Meststoffenwet (1986), de Interimwet Ammoniak en Veehouderij (1994), MINAS (1998), de Wet Ammoniak en Veehouderij (2002), de Reconstructiewet (2002), Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij (2005/2008) zijn we tussen de brokstukken van het gesneuvelde Programma Aanpak Stikstof (2015) terecht gekomen. Veertig jaar maatregelen zonder dat de problemen zijn opgelost.

De maatschappelijke en ecologische rekening is te hoog opgelopen. Nieuwe ongelukken kunnen wij ons niet meer permitteren. Zonder basiskennis van de belangrijkste begrippen en de actuele beleidspraktijk wordt elke politieke beslissing een slag in de lucht. Daarom het initiatief voor dit woordenboek, met de belangrijkste begrippen uit het stikstofdebat. Bij enkele gepolitiseerde begrippen wordt ook een politieke duiding gegeven.

Het jaar 2026 – 7 jaar na de PAS-uitspraak van 2019 – zal het jaar van de oplossingen moeten worden om het mestoverschot en de natuurschade door stikstof definitief op te lossen. Een oplossing is in ieders belang, in de eerste paats voor de agrarische sector. Regelonderzekerheid is funest voor een gezond bedrijfsklimaat.

Dit stikstofwoordenboek is samengesteld met de hulp van deskundigen uit de wetenschap en de praktijk. De eindverantwoordelijkheid ligt geheel bij ondergetekende.

Kijk hier voor een uitvoeriger toelichting.

Valentijn Wösten – Wösten juridisch advies
Den Haag, mei 2026

Vanaf omstreeks 2005 is Wösten juridisch advies initiatiefnemer geweest van honderden, deels richtinggevende, rechtszaken over stikstof en natuur. Dit – vaak gortdroge – werk heeft geleid tot de uitspraak van de Raad van State van 26 maart 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BC8469, waarmee het toenmalige ministeriële stikstofvergunningbeleid buiten gebruik is gesteld omdat stikstoftoename mogelijk werd gelaten op zwaar stikstofoverbelaste natuurgebieden. Die uitspraak is tijdens het kabinet Rutte I (2010-2012) en Rutte II (2012-2017) aanleiding geweest voor het ontwikkelen van het Programma Aanpak Stikstof (PAS,2015). Dit PAS bood nauwelijks beterschap, en daarom is Wösten juridisch advies opnieuw tegen dit stikstofbeleidskader opgetreden, met als uitkomst de bekende duo-PAS-uitspraak van 29 mei 2019, zie ECLI:NL:RVS:2019:1604 en ECLI:NL:RVS:2019:1603. Ook hierna is het werk aan richtinggevende uitspraken voortgezet, wat onder meer heeft geleid tot rechtspraak over de afgekeurde stalsystemen in de veehouderij (de RAV-uitspraken) en de doorgestreepte bouwvrijstelling. Sinds 2019 wordt regelmatig overleg gevoerd met provinciale en landelijke bestuursinstanties.

Het stikstofwoordenboek bevat ruim 175 begrippen uit 40 jaar politiek, ecologisch en juridisch mest- en stikstofdebat. In het woordenboek zijn ze alfabetisch gerangschikt.

Via de ‘zie ook’-verwijzingen bij de afzonderlijke begrippen is het mogelijk verder door het stikstofwoordenboek te bladeren en zo een eigen weg te kiezen.