Programma Aanpak Stikstof (PAS, 2015)
Wettelijk beleidsprogramma om alle Nederlandse stikstofdeposities te reguleren. Trad in werking op 1 juli 2015, maar werd op 29 mei 2019 door de rechter afgekeurd. Dit laatste gebeurde nadat de Raad van State prejudiciële vragen had gesteld aan het Europese Hof van Justitie in Luxemburg, over de juiste interpretatie van artikel 6 Habitatrichtlijn.
Het PAS was een integraal beleidsprogramma voor alle Nederlandse stikstofemissies, met het doel om gelijktijdig de stikstofemissies te reduceren in het belang van de ernstig stikstofoverbelaste natuur en ook vergunningen te kunnen blijven afgeven voor nieuwe emissiebronnen. Dit werd in beeld gebracht met onderstaand figuur.
Voor het complete Programma Aanpak Stikstof, versie 2017, zie link.
Het PAS is onder meer door de rechter afgekeurd omdat de reductiedoelstelling onvoldoende was geborgd, terwijl wel nieuwe emissiebronnen werden toegestaan. In de woorden van de rechter: er werd ontwikkelruimte c.q. depositieruimte uitgegeven zonder ook een geborgde reductie.
Het gevolg van de uitspraak is geweest dat het vergunningbeleid voor nieuwe plannen of projecten waarbij stikstofemissies optreden is vervallen. Hierdoor zijn veel vergunningprocedures vertraagd of vastgelopen omdat moest worden teruggevallen op het gebrekkige vergunningenbeleid zoals dat gold voordat het PAS op 1 juli 2015 in werking trad. In 2026, het achtste jaar sinds de PAS-uitspraak van 2019, zijn nog altijd geen voldoende besluiten genomen door de verantwoordelijke instanties (kabinet en provinciebesturen) om de ecologische schade aan te pakken en daarmee de vergunningverlening weer op gang te brengen.
De PAS-uitspraak ligt in het verlengde van eerdere Raad van State-uitspraken van 26 maart 2008, (ECLI:NL:RVS:2008:BC8469) en 2 juni 2008, (ECLI:NL:RVS:2008:BD3576), waarin het toenmalige vergunningbeleid ‘Toetsingskader Ammoniak en Natura 2000 van ammoniakemissies voor veehouderij’‘ onwettig is verklaard.