Afromen
Wegnemen of beperken. In het kader van stikstofbeleid het wegnemen of beperken van door het bevoegd gezag eerder toegelaten emissie- of productieruimte. Cruciaal maar slecht herkend begrip in het politieke debat over stikstofbeleid.
Een afroompercentage van 30% geldt op basis van provinciale salderingsbeleid bij extern salderen van stikstofemissies. Dit percentage werd weggenomen van de te salderen emissies en opgeheven ten gunste van de stikstofreductiedoelen. Dit betreft de juridische emissieruimte, en niet de werkelijke emissieruimte. Deze afromingsregeling heeft in de praktijk nauwelijks betekenis gehad onder meer omdat extern salderen slechts een klein percentage van de totale emissieruimte betreft. Bovendien kon ook worden gesaldeerd met (niet werkelijk bestaande) latente emissieruimte.
Sinds de Raad van State-uitspraak van 28 februari 2024 (ECLI:NL:RVS:2024:831) geldt een additionaliteitstoets in geval van extern salderen, wat betekent dat onderzocht moet worden of wellicht ook een deel van de resterende emissieruimte (de overige 70%) nodig is voor de emissiereductiedoelen ten gunste van de natuurdoelen. Met de Rendac-uitspraak van 18 december 2024 (ECLI:NL:RVS:2024:4923) geldt de additionaliteitstoets ook voor zowel het intern salderen alsook de referentiesituatie. Deze toets kan worden gezien als een zaakspecifieke onderzoeksplicht naar de noodzaak voor afroming op grond van de betrokken natuurbelangen.
Voor intern salderen gold eerder geen afroomsregeling, wat betekende dat alle eerder toegelaten emissieruimte in stand kon blijven, inclusief eventuele latente ruimte. Ook de rechter liet dit toe op grond van de tot de Rendac-uitspraak van 18 december 2024 geldende Stand still-jurisprudentie.
Een (zeer beperkte) afroomregeling geldt eveneens bij een overdrachtstransactie van bedrijfsproductierechten in het kader van de Meststoffenwet. De zogeheten dierrechten (pluimvee en varkens, de hokdierbedrijven) en fosfaatrechten (melkveehouderij).
De effectiviteit van de afroomregelingen is tot nu toe beperkt geweest als gevolg van de minimalistische inzet daarvan. Dit is het gevolg van de veel voorkomende principiële vergissing dat de emissie- of productieruimte geen civielrechtelijke maar publiekrechtelijke regelingen is, en daarmee een belangrijk inzetbaar beleidsinstrument. De onjuiste opvatting dat emissie- of productieruimte is te kwalificeren als een eigendomsrecht wordt intensief aangejaagd door stemmen uit de agrarische politieke lobby.
Omdat afromen van emissie- of productieruimte een publiekrechtelijk instrument is, kan hiermee tegen aanzienlijk lagere kosten dan de bestaande uitkoopregelingen de noodzakelijke emissie- en depositiereductie worden gerealiseerd. Opmerkelijk een tot nu toe niet ook door de minister van Financiën vernomen argument om het stikstofbeleid sterker te baseren op afroming.
In het Programma Aanpak Stikstof ontbrak een afroomregeling. Het PAS was volledig gebaseerd op (onvoldoende geborgde) generieke emissiereductiemaatregelen en de autonome ontwikkeling op basis van reeds geldend reductiebeleid.