Verzoek handhaving natuurbeschermingsrecht
Met een schriftelijk verzoek om handhaving bij het bevoegd gezag wordt in een concrete situatie gevraagd om handhaving van een wet, zoals bij een bedrijfsactiviteit waar de wettelijk verplichte vergunning ontbreekt. Een concreet voorbeeld is de sinds 2022 lopende handhavingsprocedure over vliegveld Schiphol dat niet beschikt over een dekkende natuurvergunning voor de stikstofemissies vanwege het vliegverkeer. Een ander bekend voorbeeld zijn de PAS-melders, waarover al sinds 2018 handhavingsprocedures lopen.
Belanghebbenden, bijvoorbeeld natuurorganisaties, kunnen om handhaving van het natuurbeschermingsrecht vragen. Het bevoegd gezag zal dan onderzoek moeten doen en op basis daarvan een besluit moeten nemen. Op het bevoegd gezag rust de beginselplicht tot handhaving. Dit betekent dat ook ambtshalve handhavend moet worden opgetreden: op initiatief van het bevoegd gezag, zonder dat eerst een verzoek door derden is ingediend.
Bij constatering van een overtreding van de vergunningplichten kan een last onder dwangsom worden opgelegd, strekkend tot het binnen een redelijke termijn ongedaan maken van de overtreding.
In geval van natuurbeschermingsrecht is het bevoegd gezag meestal het provinciebestuur. Uitzonderingen hierop zijn vergunningen voor onder meer vliegvelden en snelwegen (tracébesluiten). Afhankelijk van het soort besluit is in die gevallen een minister bevoegd.
Handhaving van het natuurbeschermingsrecht is al tientallen jaren problematisch. In de jaren tachtig zijn duizenden veebedrijven zonder de vereiste Hinderwetvergunning uitgebreid op onderdeel ammoniakdeposities op natuurzones. In de periode 2004 – 2015 zijn duizenden veebedrijven zonder de vereiste natuurvergunning uitgebreid, de zogeheten interimmers. Met het PAS blijken ruim 2.000 PAS-melders zonder de vereiste natuurvergunning uitgebreid. Onder de Spoedwet aanpak stikstof (2020) zijn een onbekend aantal activiteiten zonder de vereiste vergunning ondernomen.
De commissie Van Aartsen heeft in 2021 moeten vaststellen dat de omgevingsdiensten structureel onvoldoende functioneren om accuraat te kunnen handhaven.