Mestoverschotgebied
Synoniem voor mestconcentratiegebied. Betreft twee Nederlandse regio’s: regio Oost (Oost-Utrecht, Zuid-Overijssel en Gelderland exclusief het rivierengebied) en regio Zuid (vrijwel heel Brabant en Noord-Limburg). In die gebieden is de veedichtheid en daarmee de mestproductie dermate groot dat er onvoldoende grond beschikbaar is voor alle veehouderijbedrijven om binnen de normen van de Meststoffenwet en de Nitraatrichtlijn de geproduceerde mest uit te rijden. Deze situatie bestaat sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw, en is sindsdien niet opgelost.
In 2024 produceerden 87 procent van de melkveebedrijven meer dierlijke mest dan volgens de gebruiksnormen op eigen grond mag worden aangewend. Van de hokdierbedrijven had zelfs 94 procent van de bedrijven een overproductie. Zie www.clo.nl/mestproductie.
Het mestoverschot is het gevolg van de uitzonderlijke veedichtheid in Nederland. Nederland is het meest veedichte land van Europa.
De Reconstructiewet concentratiegebieden van 2002 (opgeheven in 2014) en de daaruit voortvloeiende reconstructieplannen richten zich exclusief op de mestoverschotgebieden (concentratiegebieden), met onder meer het doel de natuur- en milieuproblemen op te lossen. Geconcludeerd moet worden dat de wet niet in dat doel is geslaagd.
In de mestoverschotgebieden zijn afwijkende (ruimere) stanknormen voor omwonenden van veehouderij opgelegd dan in de rest van Nederland op basis van de wetenschappelijk nooit bewezen stelling dat mensen in die gebieden een hogere toleratiegrens voor stank hebben. Zie artikel 5.108 en 5.109 Besluit kwaliteit leefomgeving.
Een ander opmerkelijk gegeven is dat Nederland een mestoverschot combineert met het hoogste kunstmestgebruik binnen de Europese Unie.
Bron: Key figures on the European food chain – 2025 edition (pag. 71)
Met het vervallen van de mestderogatie in 2026 zal het mestoverschot verder toenemen.
Voor een politiek-sociologische analyse, zie het proefschrift Mest en Macht van Jaap Frouws. Zie ook het PBL-artikel ‘Dertig jaar mestbeleid‘ (2020).